2010

Voor de kandidaatreiziger is dit gewoon een verlengstuk van de touroperator die hij al lang kent en vertrouwt. Meer zelfs, het IS de touroperator.

 Ik ben ervan overtuigd dat deze vorm van imagovermenging kadert in een algemene strategie van multinationale touroperators om een steeds groter deel van de distributie in handen te krijgen. Andere middelen zijn: directe verkoop (cfr. Neckermann, Sunjets), verkoop via het internet, via eigen of gecontroleerde (franchise) ketens en ….

 Ik had wat tijd beschikbaar en dacht: even binnenlopen; het jonge grut dat hier zit kent mij vermoedelijk toch niet. Wat dan ook het geval bleek te zijn. De uitleg die ik kreeg over een weekje Egypte was duidelijk en correct, maar weinig bezielend.

 Dan maar onderhandelen over de beste prijs! Mijn bewering dat ik als kaderlid van een groot bedrijf – ik wenste niet te zeggen welk – overal 5 % kreeg, werd zondermeer geaccepteerd en aangezien ik een Jetair-reis zou boeken (dit werd uitdrukkelijk gesteld), was het geen probleem om ook bij Jetaircenter Leuven deze korting te verkrijgen. Dergelijke kortingspraktijken zijn niet nieuw. Jetaircenter is beslist ook niet de enige die ongenuanceerde kortingen geeft.

Maar Jetaircenter en ook hun collega’s van Thomas Cook Travel Shop hebben méér dan anderen een voorbeeldfunctie.

  Wat zij voorhouden, propageren, doen of nalaten, wordt door de consument als norm aangezien. De gigantische publiciteitsbudgetten waarover zij beschikken, helpen hen daarbij. Een touroperator die goochelt met (fluid) prijzen, promoties, gratis nachten en kortingen allerhande vestigt of versterkt dan ook de indruk dat de reissector over zeer ruime marges beschikt.

 De reisagent, die met zijn dubbelmandaat ook als lasthebber van de touroperator optreedt en door de consument als zodanig wordt aanzien, en die weigert kortingen of andere voordelen te verstrekken, wordt door de reiziger dan ook beschouwd als een  geldwolf.

 Dit verklaart onder méér het (tijdelijk) succes van een zekere Florence Dumortier, een onlangs tot vier jaar gevangenisstraf veroordeelde oplichtster, die slaagde erin haar talrijke klanten (waaronder een bankier) ervan te overtuigen dat zij van de touroperators 40 (veertig!) % commissie kreeg, wat haar toeliet om aan hen (haar klanten) 30 % korting te geven. Vanzelfsprekend was dit een pure leugen, maar de argeloze klant geloofde haar wel.

 Als dossierbeheerder van de Vlaamse Solidariteit Reisgelden bestudeer ik zo’n 450 jaarrekeningen en interne balansen van reisbureaus per jaar. Sinds 1997 dus zo’n vijfduizend! Neem dan ook van mij aan dat de gemiddelde brutomarge van het overgrote deel van de Vlaamse reisbureaus nauwelijks 9 % bedraagt. Van deze marge moeten alle kosten worden betaald, dus ook de korting.

 Historiek

 In 1965 achtte de toenmalige enige beroepsvereniging, de UPAV/BBR, het nuttig én noodzakelijk om een verbod op het geven van kortingen op het niveau van de reisbemiddeling in het statuut van de reisbureaus op te nemen. Dit verbod hield stand tot 1987, toen het Europees Hof van Luxemburg de Belgische overheid dwong het op te heffen, op vraag van een vergunninghoudende v.z.w. Voor (reizende) ambtenaren. Maar 1987 was geen beginpunt, maar eerder een eindpunt. In de concurrentiestrijd tussen Sunair en Airtour (1970-1980), tussen Sunair en Sunsnacks, tussen Sunsnacks en Neckermann en later, als derde hond, Jetair, werd het kortingswapen, in al zijn vormen, gebruikt en misbruikt.

Een andere vorm van korting, het gratis luchthavenvervoer, werd uitgevonden door Sunair, maar toen die het wegens te duur afstootte, werd die praktijk overgenomen door talrijke, vooral middelgrote, reisbureaus.

 In 1998 slaagde de VVR erin om het gratis luchthavenvervoer door het Hof van Beroep van Antwerpen te laten kwalificeren als koppelverkoop en dus te verbieden. Wie dacht dat dit arrest door alle reisbureaus met gejuich zou worden onthaald, heeft het mis. Allerlei uitvluchten en achterpoortjes werden gezocht en gevonden om deze korting toch maar te kunnen aanbieden. Zo werd bijv. het luchthavenvervoer eerst apart gefactureerd, maar vervolgens via een creditnota of als korting op de eindfactuur aan de klant terugbetaald.

 De opkomende zakenreisbureaus – met de Vlaamse Toeristenbond (VTB) op kop – introduceerden de platte korting, d.w.z. Het geven van (grote) kortingen op vakantiereizen voor werknemers van bedrijven die hun zakelijke reizen aan hetzelfde reisbureau toevertrouwden. Maar ook het toenmalige BBL Travel ontpopte zich als een fervente bradeur, wat onder méér leidde tot haar uitsluiting bij de UPAV/BBR. En dan heb ik het nog niet over CIC, een commercieel reisbureau in Brussel dat zich voordoet als een soort v.z.w. of coöperatie.

 Merkwaardig bij dit alles blijft de houding van veel reisagenten ten overstaan van diegenen die hen voortdurend de poten onder hun stoel zagen. Niet alleen gingen zij vrolijk verder met het promoten van de leveranciers die hun voornaamste concurrenten zijn of dreigen te worden (de touroperators, de luchtvaartmaatschappijen en binnenkort ook de grote hotelketens), maar zelfs leveranciers waarvan zij niet direct afhankelijk zijn, reiken zij de werktuigen aan om de hierbovenvermelde poten te blijven doorzagen. Wij denken hier vooral aan de banken.

 Dankzij de grote touroperators, de grote ketens, een aantal middelgrote reisbureaus en een aantal meelopende reisagenten heeft het kortingsvirus zich in onze sector (definitief?) genesteld. 

 Het vernietigen van dit virus, zonder de patiënt (de reisagent) zelf te beschadigen of te doden, lijkt moeilijk, of zelfs uitgesloten, vooral omdat een aantal patiënten er geen last van heeft. Inderdaad, met medewerking van de (grote) touroperators hebben zij een tegengif ontwikkeld, namelijk grotere commissies.

De topman van Carlson/Wagonlits, Baudouin Gillis, een grote voorstander van kortingen, bazuinde het niet alleen uit naar iedereen die het wilde horen. Hij liet het door zijn advocaten, in een proces ingespannen door de VVR, neerschrijven: De door de leveranciers toegekende commissies laten Wagonlits, zelfs na het geven van korting, nog méér netto overhouden dan de modale reisagent.

 Besluiten

 Het gevecht om de schaarser wordende klant is in volle hevigheid losgebarsten. De grote ketens, al dan niet verbonden aan een van de grote touroperators, compenseren hun gebrek aan persoonlijke service en echt vakmanschap met korting. De middelgrote reisbureaus antwoorden met iets kleinere kortingen, aangevuld of vervangen door gratis luchthavenvervoer.

 Wie denkt dat de modale reisagent zich zomaar laat afslachten, heeft het mis. Hij vecht voor elke klant en, geeft als het puntje bij paaltje komt, ook korting. Hij rijdt zelf, voor deze vervoeractiviteit onverzekerd en onvergund, bij nacht en ontij, naar de luchthaven.

 Conclusie: iedereen verdient minder, maar de ene kan ertegen, de andere niet.

 Wie wil of kan daar iets aan doen? De overheid? De gerechtelijke macht? De leveranciers? De beroepsverenigingen? De overheid, met name Toerisme Vlaanderen, is in feite maar matig geïnteresseerd in reisbureaus. De goede voornemens en de grote woorden over de bewaking van de kwaliteit van de reisbureaus zijn holle frasen gebleken; het handhavingsbeleid is een lachertje en de gedragscode is, door tussenkomst van de vroegere liberale regeringspartner en een kabinetsmedewerker van Kris Peeters, een onwerkbaar instrument geworden.

Toerisme Vlaanderen ervan overtuigen dat kortingen niet alleen de kwaliteit van een reisbureau aantasten, maar ook een inbreuk vormen op goed gedrag, is een strijd die wij al lang opgegeven hebben.

 Van “Europa” is al helemaal niets te verwachten. In dit bureaucratisch bastion waar groene, blauwe en rode kommaneukers elkaar de loef afsteken, is een statuut voor de reisbureaus zelfs onbespreekbaar.

Van de gerechtelijke macht heeft onze sector nooit veel mogen verwachten. Een spontane bestraffing van inbreuken op de economische wetgeving is voor hen geen prioriteit. Dus wordt de VVR verplicht om de toepassing van de (reis)wetgeving via langdurige burgerlijke procedures af te dwingen.

 Indien alle procedures succesvol zouden zijn, zou de VVR deze zware investering met de glimlach dragen. Maar dit is jammer genoeg niet altijd het geval. De rechtspraak, vooral die van de lagere rechtbanken, is niet eenvormig en het gebrek aan kwaliteit van de vonnissen noopt ons dikwijls tot nog duurdere beroepsprocedures. Natuurlijk moeten ook de betere rechters roeien met de riemen die zij hebben, maar als de wetgever het toekennen van marktverstorende kortingen niet verbiedt, staan ook de welwillende dienaars van Vrouwe Justitia machteloos.

 Van de leveranciers, vooral de touroperators, moeten wij helemaal niets verwachten. Onlangs had ik ter zake een kort gesprek met een kaderlid van een grote touroperator. Zijn mening, ook die van zijn opperste chefs, was duidelijk: een onnozele reisagent! Voor ons mag je je bezighouden met de producten die ons niet interesseren, maar als je je op ons terrein – de leisuremarkt – wilt begeven, kan alleen het schuilen onder onze paraplu je droog houden.

 Ten slotte de beroepsverenigingen.

 BTO (de grote ketens) is niet echt geïnteresseerd. Leisure komt voor haar leden slechts op de tweede plaats en sedert het afschaffen van de commissie en de introductie van de service fee is het kortingsprobleem in hun primaire markt (de business travel) niet langer echt bedreigend.

 ABTO (gecontroleerd door de grote touroperators) zou het geven van kortingen eerder promoten dan verbieden. Hun voornaamste leden zien immers een korting (die zij zelf niet hoeven te financieren) als marktverruimend. Toch hebben touroperators de mogelijkheid om het geven van kortingen door hun bemiddelaars te verbieden, maar op enkele uitzonderingen na maakt niemand daar gebruik van. En indien dit wel gebeurt, vormt de handhaving van dit verbod een nieuw probleem.

 En, de VVR/UPAV? Een beroepsvereniging mag niet ingrijpen in de commerciële politiek van haar leden, behalve wanneer deze tegen de wet, de goede zeden of de openbare orde zou ingaan.

Een uitsluiting uit de beroepsvereniging op basis van het verlenen van korting is evenmin mogelijk.  Natuurlijk kan de VVR achterhoedegevechten voeren om de kortingen te bestrijden of in te perken. Zo werden onze eigen leden ter orde geroepen. Maar daar ging het niet zozeer om de korting zelf maar om de vorm van de korting. Inderdaad, conform de Wet op de handelspraktijken moet een korting altijd beperkt zijn in tijd en omvang. De VVR zal verder aan dit principe vasthouden, maar de inventieve zelfmoordenaar vindt altijd wel een middel om de therapeut te ontwijken.

 Eindconclusie

Niemand heeft de middelen of bevoegdheid om kortingen te verbieden. Wij moeten het dus hebben van het gezonde verstand van de reisorganisator en de reisbemiddelaar. In goede tijden is dit gezonde verstand (misschien) in beperkte mate aanwezig; in slechte tijden is er alleen nog de overlevingsdrang. Bij gebrek aan verstand, is er alleen nog het geloof …Laat ons allen bidden

ANTOON VAN EECKHOUT