2005

Willem de Deken (1274-1328) was een schepen, later burgemeester, van Brugge.

Hij was de (politieke) leider van de opstand van de boeren van Kust-Vlaanderen (1323-1328), in de Vlaamse literatuur beschreven als: “De kerels van Vlaanderen. Deze opstand was een gevolg van de voor Vlaanderen bijzonder nadelige vrede van Athis-sur-Org (1305), een uitloper van de Gulden Sporenslag en de Vrede van Parijs (1320), waardoor Waals Vlaanderen (met o.a. Rijsel) van het graafschap was afgescheiden. Ook de hongersnood van 1316-1317, ten gevolge van mislukte oogsten en zware regenval, waarvan de arme stedelingen de grootste slachtoffers waren, speelde een belangrijke rol.

De kern van de opstandelingen bestond uit vrije boeren uit de Vlaamse kust- en polderstreek, onder leiding van Nicolaas Zannekin (1290?-1328), die hun relatieve welstand bedreigd zagen door de hoge belastingen die zij verschuldigd waren aan de koning van Frankrijk en de graaf van Vlaanderen, geïnd door corrupte en Franstalige edellieden. Later sloten de ambachtslui van de kleinere steden en tenslotte ook die van Brugge zich, onder impuls van Willem de Deken, bij de opstand aan. Brugge kwam immers in conflict met de grootvorst van de graaf van Vlaanderen, Jan van Namen (1267-1330/1331), heer van Sluis en baljuw van de havens van Damme en Sluis. Gent koos de zijde van de Fransgezinde graaf Lodewijk II van Nevers (1304-1346), die in 1322 zijn grootvader Robrecht van Bethune (1249-1322, de Leeuw van Vlaanderen) opvolgde. Lodewijk was gehuwd met Margarethe van Frankrijk (1312-1382), sprak nauwelijks het Vlaams en was omringd door Franse raadslieden.

In oktober 1323 verliet hij Vlaanderen voor een lange vakantie in zijn favoriete verblijfplaats Nevers en leverde hij zijn Vlaamse onderdanen over aan de corrupte belastinginners. Dit was het sein tot de opstand die eindigde met de voor Vlaanderen desastreuzeslag van Cassel (23 augustus 1328), waar Zannekin sneuvelde, waarna de zoveelste genadeloze repressie volgde, waarbij ongeveer 10.000 kerels werden terechtgesteld of verbannen.

Willem de Deken behoorde tot een rijke Brugse familie die reeds in het begin van de XIII^de  eeuw wordt vermeld. In 1306 wordt hij vermeld als hostelier-makelaar. Dit is een tussenpersoon die onder meer verantwoordelijk was voor de bewaring en opslag van goederen. Hij bezat huizen in het Genthof en in de Klaverstraat.

In 1320 werd hij schepen en in 1324 burgemeester. Hij behoorde tot de partij van de Liebaerts, in de latere literatuur Klauwaarts genoemd, d.w.z.Een volkspartij die aanleunde bij graaf Robrecht van Bethune (1249-1322). Hun politieke tegenstanders waren de Le Leliaarts, aanhangers van de Franse koning en de verfranste graaf Lodewijk II van Nevers (1304-1346).

Historici nemen aan dat Willem de Deken naast het Vlaams ook het Frans, het Engels en waarschijnlijk ook het Duits beheerste. Van Frans is men zeker, aangezien hij in zijn latere proces in Parijs als zodanig werd geciteerd, evenzo het Engels, omdat hij in 1320 mede de leiding had van een missie naar Engeland om de wederzijdse zeeroverij te bespreken.

Na de slag van Cassel, waar hij waarschijnlijk niet aan deelnam, dook hij onder en gaf, in tegenstelling tot bijv. Jan de Coninc (zoon van Pieter) gaf geen gevolg aan de eis van de overwinnaars om zich als gijzelaar aan te geven. Hij had daar alle redenen toe, gezien wat er met sommigen gebeurde. Hij vluchtte naar Brabant en zocht steun voor een nieuwe opstand, maar zonder succes. Vermoedelijk probeerde hij vervolgens naar Engeland te vluchten maar werd in december 1328 in Calais) gevat.

De nieuwe koning van Frankrijk (sedert 2 februari 1328), Philippe VI van Valois (1293-1350), was zo gebeten op de Vlamingen dat hij persoonlijk tussenkwam en het proces tegen Willem de Deken toevertrouwde aan het Parlement van Parijs, de opperste Franse rechtbank die hij volledig onder controle had. Het proces begon op 14 december 1328 en Willem de Deken kreeg geen enkele kans om zich te verdedigen.

Na verschrikkelijke folteringen werd hij op 22 december wegens hoogverraad ter dood veroordeeld. Hij kreeg echter niet de gebruikelijke strafuitvoering (slepen en ophangen), maar zijn executie duurde 2 dagen (23 en 24 december). Hij werd eerst aan de schandpaal tentoongesteld, vervolgens de handen afgehakt, op een wissen mat door de straten van Parijs naar de galg van Maufaucon gesleept, geradbraakt en opgehangen.

Ook de derde leider van de opstand, de boerenhoofdman Zeger Janszone (+1329), ging het niet beter. In februari 1329 deed hij met 200 getrouwen een wanhopige poging om de opstand in de streek rond Oostende nieuw leven in te blazen. Hij werd echter in Oudenburg gevangen genomen en in Brugge terechtgesteld. Naakt en geketend voerde men hem in een open wagen door de stad; op elke straathoek bewerkte de beul hem met gloeiende ijzers; vervolgens werd hij op de markt geradbraakt en onthoofd. Over de vierde leider van de opstand, Lambrecht Bonin, een telg uit een patriciërsfamilie, is enkel bekend dat hij werd terechtgesteld.

Willem de Deken was een veeltalige makelaar/tussenpersoon, die zich aansloot bij het gewone volk, alhoewel dit, door zijn welstand, niet hoefde. Hij haatte corruptie en had een afkeer van de franstalige bourgeoisie, ondanks het feit dat hij hun taal sprak en er zelfs familiebanden mee had. Kortom ene figuur waar vele Vlamingen zich kunnen mee vereenzelvigen;